Magda Radu, oprichter van het Roemeense kunstcentrum Salonul de proiecte, co-cureerde de expo Displacement and Togetherness in Cultuurcentrum Strombeek. Een tentoonstelling met migratie als centraal thema.

 

“Hedendaagse kunst heeft lang geen onderkomen in Roemenië gevonden. Veel Roemeense kunstenaars zijn naar het Westen gevlucht. Betere werkomstandigheden en meer kans op internationale erkenning drijven hen nog steeds naar de West-Europese hoofdsteden. In Roemenië komt er steeds meer ruimte voor research, hedendaagse kunst en internationale samenwerkingen, maar er is nog veel inhaalwerk. Er moet o.a. een betere infrastructuur komen en minder administratieve rompslomp is ook noodzakelijk. Maar we gaan erop vooruit. Er is weer toekomst in m’n land, ook voor jonge kunstenaars.”


Hoe zou je hedendaagse Roemeense kunst omschrijven?
“Deze tentoonstelling liegt er niet om. De massale vlucht uit Roemenië na de val van de Berlijnse Muur in 1989 heeft miljoenen mensen op de been gebracht. Mensen hadden genoeg van het communistische regime, waarin kunst ofwel een privézaak was voor een creatieveling ofwel een staatszaak ter ere van het strenge machtsapparaat in Boekarest. Kunstenaars werkten hoofdzakelijk thuis en konden hun werk niet presenteren zoals het hoorde. Ze bleven ondergronds overeind. Er was geen infrastructuur om hun werk te tonen aan een breed publiek. Hedendaagse kunstenaars nemen dit wrede verleden onder handen, maar dragen er nog steeds de sporen van. We gaan nog lang bezig zijn dit te verwerken, maar dat is noodzakelijk als je weet welke wrede gebeurtenissen zich in Roemenië hebben afgespeeld. Er is veel verbeeldingskracht nodig om daar kunst van te maken. In die zin blijven we geworteld in Roemenië: de geschiedenis van de 20ste eeuw zindert na bij alle lagen van de bevolking.”


"Men had genoeg van het communistische regime, waarin kunst ofwel een privézaak was voor een creatieveling ofwel een staatszaak ter ere van het strenge machtsapparaat in Boekarest."  


Waarom komen Roemeense kunstenaars vandaag de dag nog naar West-Europa?
“West-Europa is en blijft een plek met meer ademruimte voor kunstenaars. Ik studeerde kunstgeschiedenis in Parijs, omdat ze daar vrijer over kunst denken. De kunstenaar krijgt er méér kansen en vrijheid. In Oost-Europa staat kunst vaak nog volledig ten dienste van het staatsapparaat. Het wordt van bovenaf gecontroleerd en gedirigeerd. Het is het streven van elke kunstenaar om succesvol te worden en wereldwijd erkenning te vinden. In een vrije markteconomie, in een land met vrije meningsuiting, wordt er meer kunst in de publieke ruimte getoond en is kunst een belangrijk onderdeel van de tijdsbesteding. Kunst wordt als een culturele meerwaarde gezien dat regeringen aanmoedigen. In Roemenië is dat niet zo. We moeten er hard voor ijveren, dat doen we onder meer in Salonul de Proiecte.”

 

"In een vrije markteconomie, in een land met vrije meningsuiting toont men meer kunst in de publieke ruimte. In Roemenië is dat niet zo." 

 

Hoe heb je dit verhaal vertaald naar de expo Displacement and Togetherness?
“De tentoonstelling in Cc Strombeek kaart gevoelige thema’s aan. Het maakt het ongemak, dat migranten treft, zichtbaar. Het botsen van culturen is geen vreedzaam gegeven, noch voor de burgers noch voor de gasten in die samenleving. Ook kunstenaars ontsnappen er niet aan: de vervreemding van familie in Roemenië, het niet meteen (of het helemaal niet) maken in het ‘beloofde land’, de ontworteling op het niveau van taal, het sociaal-cultureel erfgoed dat hen onbekend is. Vrijheid om te creëren is geen garantie om het te maken. Als je in het land van ‘aankomst’ niet een paar stevige contacten hebt en organisaties die een plek geven aan het werk dat je maakt, mag je het vergeten. Ook een kunstenaar moet eten, drinken, wonen en bij voorkeur een paar persoonlijke vrienden hebben. Dat geldt voor iedereen. Vluchten is geen pretje. Het beloofde land is geen land van melk en honing. Het vraagt enorm veel aanpassingsvermogen om je thuis te voelen. Je leeft tussen twee of meerdere culturen binnen Europa, je zoekt niet zozeer naar een Roemeens gevoel als wel naar ontmoetingen waarin je (h)erkenning vindt voor wie je bent, als mens, als kunstenaar, als man, als vrouw…”

 

 "Vrijheid om te creëren is geen garantie om het te maken. Migreren is geen vreedzaam gegeven." 


Het werk van de bekende Roemeense kunstenaar Constantin Brancusi is ‘vrij’ en bevat geen dwingende boodschappen. In de expo Displacement and Togetherness lijkt de grens met het mediagebeuren soms erg dun. Is kunst in een politieke stroming terecht gekomen?
“Naast Brancusi zijn er natuurlijk nog Roemeense kunstenaars die internationaal doorbreken en erkenning krijgen. Ik denk aan Geta Bratescu, die Roemenië vertegenwoordigde op de Biënnale van Venetië in 2017. Ze vaart niet alleen in politieke wateren; ze maakt iets nieuws dat door anderen niet wordt gemaakt, gezegd, getoond. In de tentoonstelling Cc Strombeek  staat uitwisseling centraal – de uitwisseling met Belgische kunstenaars die reeds in Roemenië waren, zoals Filip Berte, en met Roemeense kunstenaars die een plaats innemen en krijgen in de kunstscène in België, Parijs en Londen. Het is boeiend om die naast elkaar, in eenzelfde ruimte, op te stellen. Als migratie een kans op slagen heeft, dan is het via communicatie, van persoon tot persoon. Of het nu om kunstenaars gaat of om andere mensen die het hier proberen. Grote kunstenaars overstijgen landsgrenzen in hun kunst en tonen culturele verschillen in plaats van ze te laten verdwijnen. Grote kunst humaniseert een bestaan.”

 

"Als migratie een kans op slagen heeft, dan is het via communicatie, van persoon tot persoon." 


Wat is het doel van kunst, volgens jou?
“Dat kunst morele vragen en verantwoordelijkheden oproept, kan aanstootgevend zijn voor de één, aantrekkelijk voor de ander. Kunst is niet vrijblijvend.  Kunst inzetten om opinies over migratie tot uitdrukking te brengen, is geen doel op zich. Maar het mag erover gaan.  Kunst is ook een vorm van genieten, zowel voor de kunstenaar als voor de bezoeker. Je wandelt vrij door datgene dat je aanspreekt, je blijft staan bij die werken waar er iets met jou als kijker gebeurt. Schoonheid, ontroering, het omarmen van het onvolmaakte in Roemenië en het onvolmaakte in België: zo verschillend en toch zo gelijk als het over individuen gaat. Thema’s als depressie, onveiligheid, groep versus individu, enz. houden niet alleen migranten of kunstenaars bezig. Ze zijn van alle tijden, van alle volkeren, van elk levend wezen op bepaalde momenten in zijn of haar leven.”

 

"Kunst inzetten om opinies over migratie tot uitdrukking te brengen, is geen doel op zich. Maar het mag erover gaan."


In deze tentoonstelling kunnen we niet rond Andre Cadere: de grondlegger van performance als kunstvorm?
“Inderdaad, deze kunstenaar heeft, vanuit Parijs, letterlijk en figuurlijk kleur gebracht in de internationale kunstscène in de jaren ’60 en ’70. Geboren in Polen, opgegroeid in Roemenië en naar Parijs vertrokken in 1967. Tegendraads, maar terzelfdertijd iemand die ook (h)erkend wilde worden. Zijn gekleurde “bar” kon niet ontbreken in Strombeek. De regelmaat van een concept, met telkens opnieuw een verrassend element. De houten staf waarmee hij rondzwierf, gedragen op steeds dezelfde schouder, heeft een grensverleggend karakter. Hij kwam op tentoonstellingen, ook als hij niet werd uitgenodigd, liet een gekleurde staf achter, stapte binnen en buiten, ongewild, met die éne vraag: zie mij en mijn kunstwerk, onbreekbaar. Ik stoor of ik stoor niet, wat maakt het uit? Ik besta. Als buitenstaander veroverde hij een plaats in de kunstwereld door ongevraagd private en publieke ruimte in te nemen. Hij vroeg geen toelating om te bestaan. Hij bleef niet achter de muren van een atelier wachten op erkenning.”

 

"Zie mij en mijn kunstwerk, onbreekbaar. Ik stoor of ik stoor niet, wat maakt het uit?"

 

Cadere vervaagde grenzen: tussen schilderkunst en performance, tussen musea en straatkunst. Hoe verschillend mag iemand zijn?
“Dat is het positieve en het mooie aan deze tentoonstelling in Cc Strombeek. Verschillende kunstenaars, verschillende bezoekers, verschillende verhoudingen tussen migranten onderling, tussen vreemd en vertrouwd, tussen veilig en onveilig, tussen denken en doen, tussen kunst maken en kunst tonen. Ook als co-curator drijf je mee op deze thema’s die niemand vreemd zijn, maar de communicatie erover blijft moeilijk, gevoelig voor iedereen. Als we interesse hebben voor een ander – een persoon, een cultuur, een kunstwerk dat ook als product een weg zoekt - dan blijft er toekomst voor kunst als broedplaats voor actie, troost en schoonheid. Binnen en buiten de grenzen van het politieke klimaat van mensen op de vlucht.”

 

De tentoonstelling Displacement and togetherness loopt tot 12 december in Cultuurcentrum Strombeek Grimbergen. Openingsuren van maandag tot zaterdag van 10u tot 22u. Op zondag van 10u tot 18u. De toegang is gratis. Een geleid bezoek aan de tentoonstelling kan op donderdag 7 november, om 14u.

 

 

 

 

 

 

 


Gerelateerde events

Displacement and togetherness

Museumcultuur Strombeek/Gent

| Cc Strombeek
Expo / Museumcultuur
Museumcultuur Strombeek/Gent neemt opnieuw deel aan het prestigieuze festival Europalia, dat voor deze editie kunst en cultuur uit Roemeniƫ in het daglicht zet.