Met ‘a no, A voLcanic attaCk, a hiT, a Muse’, dompelt het kunstenaarsduo Anetta Mona Chişa & Lucia Tkáčová de tentoonstellingsruimte van Cc Strombeek onder in hun eigen herziene versie van wereldlijke zaken en systemen. Wat op het eerste gezicht gewoon een eclectische compilatie lijkt van werken in verschillende formaten en technieken waarmee ze diverse thema’s aansnijden, is in feite een bijzonder coherente selectie die heen en weer beweegt tussen een vergeten verleden en een onbekende toekomst. Daarbij overschrijden de kunstenaars meedogenloos de lijnen tussen heden, verleden en toekomst. In de e-mails die we heen en weer uitwisselden, zorgt Anetta Mona Chişa voor inzichten allerhande in het werk van beide kunstenaars, waarbij ze het heeft over hun ‘Third Mind’, hun aversie voor het artistieke politieke getto en hun excursies voorbij het ‘Rijk van Taal, Logos en Licht’.



 Jullie werken samen sinds 2000. In welke zin passen jullie zo goed bij elkaar dat jullie reeds zo lang samenwerken?

“We hebben elkaar ontmoet in Bratislava toen we daar allebei studeerden. We werden algauw goede vriendinnen en onze samenwerking vertrok vanuit een intuïtieve impuls. Langzamerhand gingen we die samenwerking zien als een socratisch avontuur, als het kind van een mogelijke stam van Amazonen. Gedurende al die jaren dat we samenwerkten, hebben we onderwerpen verzameld die ons beiden interesseren, overlappende velden van kennis en gevoelens opgebouwd en inspiratie voor ideeën gekregen. Dat resulteerde in onze ‘Third Mind’, een hogere macht die onze gedachten één maakt en intenties activeert. Het is zoals bij het mixen van twee kleuren: de nieuwe tonaliteit die je krijgt is soms onverwacht en onherkenbaar, soms verrassend en vreemd, maar toch zit er iets in van beide kleuren.”


 “‘a no, A voLcanic attaCk, a hiT, a Muse’ is een anagram van onze namen – Anetta Mona Chişa en Lucia Tkáčová”


 In Strombeek presenteren jullie ‘a no, A voLcanic attaCk, a hiT, a Muse’. Die titel klinkt bijna als een eclectisch filmscript. Naar wat verwijzen jullie?

 “‘a no, A voLcanic attaCk, a hiT, a Muse’ is een anagram van onze namen – Anetta Mona Chişa en Lucia Tkáčová. Sinds 2012 krijgen de meeste van onze tentoonstellingen titels die ontstaan door een permutatie van de letters van onze namen. In een poging om creatief met elkaar te versmelten – een poging om onze samenwerking te laten fuseren door de onomastische frontlijn te hybridiseren in onze ontwikkeling van een ‘derde entiteit’—gooiden we alle letters van onze namen door elkaar en creëerden nieuwe pseudoniemen (die we zelf graag noms de guerre noemen). Op basis van het toeval, dat een handje geholpen wordt door het tijdrovende door elkaar husselen van letters, ontstaat een chaotisch universum van poëzie elke keer we de letters proberen ordenen tot nieuwe woorden en nieuwe betekenissen. Mathematisch is het aantal mogelijke anagrammen adembenemend: met de 27 letters van onze namen is het mogelijk om 11 octiljoen permutaties te genereren. Ons onderdompelen in een onpeilbare oceaan van lettercombinaties, nieuwe betekenissen ontdekken en woorden modelleren, is een spel dat de taal rekt tot voorbij haar eigen grenzen tot een linguïstisch sculpteren van onbegrensde mogelijkheden.”


Wat verbindt de verschillende kunstwerken op deze tentoonstelling?

“De tentoonstelling slingert heen en weer tussen een vergeten verleden en een onbekende toekomst. Je zou kunnen zeggen dat ze gebaseerd is op een zoeken naar het verleden in de toekomst en naar de toekomst in het verleden. Ze omvat zowel een simulatie van een grot met wandschilderingen als nagelsculpturen, reikt van fossiel geld in de vorm van pre- en posthistorische werktuigen tot een zwarte oase (een soort politieke en economische avatar van het heden, maar tegelijk ook een postmenselijk paradijs in een apocalyptische toekomst), van profetische abstracties van gebroken schermen tot extra dimensies die versteend zijn in diverse polytopen.”


 “De tentoonstelling slingert heen en weer tussen een vergeten verleden en een onbekende toekomst”


De toekomst lijkt nooit ver weg in jullie werk. Ook op deze tentoonstelling verwijzen veel werken naar verandering of reiken een instrument aan om voor een andere wereld te zorgen –  een nieuwe wereld. Kunnen jullie daar wat meer over vertellen?


“Voor ons is kunst niet louter een spiegel die de werkelijkheid weerspiegelt. Kunst is zelfs meer dan een hamer die de werkelijkheid vormt. Kunst is voor ons een instrument dat nieuwe werkelijkheden bedenkt. In plaats van gewoon presentaties te maken van problemen of visuele modellen van kritiek, voelden we allebei de behoefte voor een expeditie door de obscure streken van het onbekende/onkenbare, het onzegbare en ondenkbare – voorbij het rijk van Taal, Logos en Licht. We wilden niet simpelweg routinematig dingen tonen die ‘werken’, die gekenmerkt worden door ‘logica’ en verwachtingen vervullen: we voelden de behoefte ons te oriënteren op een nieuwe rationaliteit, om de weg op te gaan van het onzichtbare, het onopvallende, het abstracte. In plaats van ons ten dienste te stellen van de hegemonie van het zien, in plaats van zichtbaarheid te promoten of het oog voorrang te geven op andere zintuigen, proberen we onze zintuiglijke (en cognitieve) ervaring – en die van ons publiek – te verrijken door andere strategieën te hanteren, andere zintuigen aan te spreken. We willen niet ontmantelen, we willen iets voorleggen. We willen niet met de vinger wijzen, maar verzinnen, niet her-denken, maar ont-denken. Iedereen die in dialoog wil gaan met een dergelijk standpunt, kan tot ons publiek behoren.”

 

 “Ons belangrijkste thema is transformatie”


Zou je kunnen stellen dat jullie werken deel uitmaken van dezelfde verzonnen, ont-dachte wereld?

“We zijn in een stemming waarbij we constant zoeken en een innerlijke strijd voeren. Ons belangrijkste thema is transformatie: we willen de wereld veranderen door de illusie van de matrix rondom ons te tonen en strategieën bedenken die verzet en een transformatie van het ik mogelijk maken. In essentie worden al onze werken gekenmerkt door de idee van verandering en impliceren ze complexe (alchemistische) processen waarbij verschillende waardesystemen in elkaar overgaan. Al onze werken ontstaan vanuit de behoefte aan een nieuwe rationaliteit en vanuit een poging onze oude, cognitieve, geschreven, toevallige en logische, afgedragen, geschubde huid af te werpen en in een nieuwe huid te kruipen die ons toelaat om te groeien. Dus ja, onze werken behoren tot eenzelfde wereld.”


 “Ik geloof dat alle kunst activisme is”


Jullie werken hebben alle een activistisch kantje. Ze gaan bijzonder abstract met de tijd om (zoals in ‘yYYyYyyYYYYyYy’), of juist heel concreet (zoals in ‘The Descent of Man’). Beschouwen jullie jezelf als activistische kunstenaars of artistieke activisten? Op welke manier voegt kunst iets toe aan de statements die jullie willen maken? En hoe belangrijk is het voor jullie dat kunstenaars dergelijke statements maken?

“Ik geloof dat alle kunst activisme is. Als je een ‘activist’ definieert als een persoon die publiekelijk en expliciet preekt over politieke verandering, dan lijken we waarschijnlijk niet echt op een activist. Maar we zijn voortdurend op zoek voor nieuwe manieren om te komen tot transformatie en verandering, naar manieren om vrijheid en eerlijkheid te verbreiden in de wereld. We keren voortdurend terug naar de instrumenten en symbolen van het verzet; we hebben het over de moeilijkheid om verandering te bewerkstelligen door zichtbaar protest, over de impotentie van oude manieren om het systeem te ondermijnen, over de institutionalisering van kritiek, in die mate dat kritiek niet meer kritisch is, enz. We bedenken Utopia’s en een wereld waarin niets onmogelijk is.”

“Voor ons is het belangrijk de deur open te zetten naar een nieuw bewustzijn door de donkere afgrond over te steken, door het duister van onwetendheid en het ondenkbare achter ons te laten. Voor ons is kunst een post-politieke geste in een tijdperk waarin het politieke denken gereduceerd is tot een banale conventie, een modieus thema, een pijnstiller, een doodlopend straatje.”

 

Is er een rode draad die alle aspecten verbindt waarvoor jullie nieuwe instrumenten voorstellen? Of concreter, wanneer jullie de instrumenten van verzet herbekijken, of het hebben over cognitieve en logische systemen, is dat omdat de bestaande instrumenten niet meer voldoen?

“Toen ik het had over het herbekijken van die instrumenten en de symbolen/taal van het verzet, bedoelde ik dat we de kunst moeten inzetten om de oorzaken van problemen allerhande te onderzoeken: in de diepte van de tijd en ruimte, in de micro- en macrokosmos, in onze logica, in de structuur van de taal, in onze dagelijkse routine die we nooit in vraag stellen... in plaats van de ‘juiste’ politieke standpunten te verdedigen, met de vinger te wijzen en te preken tot bekeerlingen. Veel openlijk politieke kunst stoot gewoon op een muur van furieuze instemming. Wij allen, iedereen in de kunstwereld, staan aan dezelfde kant van de barricades. De kans dat de hedendaagse kunst met succes nieuwe politieke principes promoot of echte veranderingen bewerkstelligt in de maatschappij is zo goed als onbestaande. Ik denk dat we weg moeten uit dat artistieke politieke getto, dat we het dogmatische politieke denken achter ons moeten laten.”

 

 “We willen niet met de vinger wijzen, maar verzinnen, niet her-denken, maar ont-denken”


“Dat is de reden waarom we een nieuwe vorm van rationaliteit nodig hebben. Een rationaliteit die leidt tot een ander soort kennis door buiten onze geaccepteerde en verwachte comfortzone te treden. En dat bedoel ik niet als een uitnodiging tot berusting en capitulatie. Integendeel: door te pogen om anders te denken en ons te engageren in visuele en conceptuele speculaties, willen we nieuwe modellen van verzet voorstellen, nieuwe manieren om de klei van de werkelijkheid te modelleren, nieuwe strategieën om onderdrukkende structuren aan te pakken, nieuwe processen om het nu te creëren.”


Gerelateerde events