In 2003 richtten Yves Degryse en Bart Baele hun theatergezelschap Berlin op. De projecten van Berlin situeren zich steeds in een specifieke stad of gebied en worden dan ook 'stadsportretten' genoemd.  Ze maken gebruik van verschillende media, zoals onder andere documentaire. Eén van die stadsportretten is Zvizdal: een portret over het koppel Pétro en Nadia die zijn blijven wonen op een plek die - na het mislukken van een kernproef in Tsjernobyl, Oekraïne - al geëvacueerd werd in 1986.


Vroeger hadden Pétro en Nadia alles: elektriciteit, televisie, telefoon en ook een job. Nu zijn ze enkel op elkaar aangewezen in een spookstad, met hun magere koe en enkele kippen. “Ze hebben altijd de hoop gehad dat alles weer normaal zou worden”, zegt Yves. “Dat de regering op een gegeven moment maar moest zeggen dat mensen terug konden keren. En nu zijn we ruim dertig jaar verder en heeft hun dochter hun meermaals gesmeekt om bij haar te komen wonen, maar ze willen daar pertinent blijven, ondanks de straling.”
“Het koppel gelooft dat het lichaam zich aanpast aan de omgeving”, legt Bart uit. “Ze vinden dat, wanneer je ergens bent geboren, je in je natuurlijke omgeving moet blijven. Anders ga je dood.”

“We maken theatervoorstellingen, maar werken langer aan eenzelfde project dan gebruikelijk is in theater.” En dat hebben ze ook zeker gedaan: het maken van Zvizdal heeft ruim vijf jaar in beslag genomen. Van 2011 tot 2016 zijn Yves en Bart, samen met een cameraman, een tolk en de Franse reportagemaakster Cathy Blisson, tweemaal per jaar naar Zvizdal gegaan om door de jaren heen een blik te kunnen werpen op het leven van het koppel.


Het leven door een microscoop

Op het podium staan twee schermen met de achterzijden tegen elkaar. Tegenover ieder scherm zit publiek. Onder de schermen staan drie maquettes van het huis van Pétro en Nadia: in de zomer, de herfst en de winter. “De maquettes hebben meerdere redenen”, vertelt Yves. “Er worden scènes in weergegeven die we niet hebben kunnen filmen. Dan was bijvoorbeeld de camera niet aan het draaien maar konden we wel snel het geluid aanzetten. Of de camera was niet in de buurt en er werd iets interessants gezegd door het koppel. Die scènes filmen we live in de maquette.”

De drie maquettes van het huis zijn geplaatst in ronde glazen 'onderzoeksschaaltjes' - die je normaal onder een microscoop legt - om op die manier hetzelfde gevoel mee te geven als Yves en Bart hadden toen zij het koppel steeds opzochten. “We waren er zomaar en lieten ze ook zomaar weer achter in omstandigheden die soms superzwaar zijn”, zegt Yves. “Het publiek zit letterlijk op een maquette te kijken en ziet de details pas wanneer het gefilmd wordt en op het scherm komt. Je komt even in hun wereld en je gaat er terug uit.”

 

Fictie of niet?

Bart en Yves hadden geen verwachtingen over hoe de voorstelling ontvangen zou worden. “Maar we zijn wel geschrokken van de impact”, zegt Yves. “We hebben het stel met een bepaalde afstand gefilmd en geïnterviewd - zoals we dat altijd doen - maar het resultaat is een diepgaand en persoonlijk verhaal geworden, dat steeds opnieuw blijkt na te galmen bij het publiek.”

Naast het feit dat het zo persoonlijk is, heeft het - ondanks de unieke situatie waarin die mensen verkeren - ook iets heel herkenbaars. Desondanks denken kijkers wel eens dat ze naar fictie aan het kijken zijn. Dat alles in scène is gezet. Toch is dat zeker niet het geval geweest. “We hadden geen scenario geschreven”, legt Bart uit. “Maar we hadden natuurlijk wel een beeld van wat we ongeveer wilden. Zo wilden we per sé een aantal onderwerpen naar voren brengen en bepaalde beelden hebben. Om een grote afstand in tijd te laten zien, wilden we er zeker een paar jaar voor uit trekken.”


Als grootouders

De mannen van Berlin beschrijven Zvizdal zelf als een portret over eenzaamheid, overleving, armoede, hoop en liefde tussen twee oudere mensen middenin het kleurloze, geurloze maar permanente stralingsgevaar. “Je volgt die mensen vijf jaar en dus vijf jaar naar het einde van hun leven toe”, zegt Bart. “Al die thema's komen samen. Overleven is gekoppeld aan hun liefde voor elkaar. Ze zijn helemaal afhankelijk van elkaar. Het is bijna de synthese.”

Als je zo lang bezig bent met het maken van een portret van dit koppel, is het niet gek dat er uiteindelijk een band ontstaat. “Ze zijn als grootouders voor ons geworden, zonder dat dat het opzet was”, zegt Yves, “Maar op het einde zeg je ze voor altijd vaarwel en laat je ze daar achter. Alleen.”



Gerelateerde events